Game of Thrones Buff – Nhà Greyjoy và Iron Islands

Tranh vẽ Pyke của AStrkv trên Devianart

Cuối cùng thì Game of Thrones mùa 7 đã đến và gia tộc Greyjoy sẽ có nhiều đất diễn – ít nhất thì hơn các phần trước. Nhân dịp này, hãy thử so sánh những hư cấu của George R.R. Martin với sự thật lịch sử.

Chúng ta đều biết A Song of Ice and Fire của George R.R. Martin lấy cảm hứng rất nhiều từ thế giới thật thời trung cổ (đặc biệt là nước Anh và cuộc chiến hoa hồng) nhưng không phải sáng tạo nào của tác giả cũng hợp lý. Một trong những hư cấu ngớ ngẩn phi logic nhất của tác giả liên quan đến Iron Islands (tạm dịch là Quần đảo Sắt) và gia tộc Greyjoy.

Gần như mọi độc giả đều sẽ liên tưởng Iron Islands đến vùng Bắc Âu với Greyjoy cùng các gia tộc chư hầu là hiện thân của người Vikings. Nhưng tác giả không xây dựng một bối cảnh hợp lý cho lối sống Vikings của họ. Sau đây là ba điểm sai sót chính.

1/ Môi trường sống và sản xuất

Trong The World of Ice and Fire, Martin mô tả rất rõ rằng quần đảo Sắt toàn sỏi đá, ít cây cối. Điều này dẫn đến vài câu hỏi cơ bản:

– Người dân sống bằng nghề gì?
– Lấy gì để đóng tàu và làm vũ khí?
– Chiến tranh cướp bóc các vùng xung quanh ra sao?
– …

Người Vikings thật sống trên vùng núi non hiểm trở thật, nhưng không hề cằn cỗi sỏi đá mà ngược lại, rừng rậm phủ kín, gỗ tốt bạt ngàn. Vì vậy họ vừa có nhu cầu vừa có nguồn lực để đóng tàu (một số tài liệu ước tính thuyền của người Vikings giúp họ giảm thời gian di chuyển còn 1/3 so với di chuyển bằng đường bộ xuyên rừng).

Họ cũng trồng trọt và chăn nuôi, lại còn sản xuất đồ thủ công nữa. Nhưng do diện tích đất có thể dùng cho nông nghiệp quá ít, mùa đông lại kéo dài, nên người Vikings (thực ra gọi như vậy không đúng lắm, nhưng tạm thời chúng ta không bàn ở đây) liên tục thám hiểm, tìm đất mới. Khi tìm đến nơi ngày nay là nước Anh (khi ấy gồm nhiều vương quốc nhỏ), họ bắt đầu cướp bóc, rồi dần dần định cư và bành trướng. Trong suốt quá trình đó, người Vikings cũng mua bán, trao đổi rất nhiều. Bạn có thể tìm thấy rất nhiều tài liệu nói về việc người Vikings giao thương với các tộc người, các vương quốc khác để có sắt thép và nhiều mặt hàng cần thiết khác – nên nhớ rằng một chiếc long boat thông thường có thể cần đến hàng tấn đinh (chưa tính mỏ neo) và họ không thể đơn giả là đi cướp ở đâu đó được. Điều này cũng cho thấy thêm rằng xã hội Vikings rất cần thợ thủ công và ở một khía cạnh nào đó thì họ quan trọng không kém gì chiến binh. Trên thực tế, người Vikings khai mỏ và mở lò rèn ở khắp các thuộc địa mà họ chiếm được, từ nước Anh cho tới tận Vinland (Bắc Mỹ). Còn trong thế giới Ice and Fire của Martin, có lẽ nhà Greyjoy phải outsource mấy xưởng đóng tàu ra Banefort hay Seagard.

Và quần đảo cách lục địa Westeros một eo biển bé tý tẹo. Không hiểu tại sao mãi đến thời Ned Stark phía The North mới mang quân bình định. Hay là trước đó họ chỉ đơn giản không thèm bán lương thực nữa để mấy anh Ironborn chết đói luôn, đỡ mất công đánh đấm. Dĩ nhiên là người Ironborn không thể sống chỉ bằng việc đi cướp bóc (như trong tiểu thuyết và phim vẫn nói). Không có dân tộc nào từng tồn tại mà không tự sản xuất ra cái gì cả – dù chỉ là cái đinh (để đóng tàu).

Tóm lại, Ironborn và Greyjoy rất giống các đại hiệp trong truyện chưởng Tàu, không lao động gì bao giờ nhưng vẫn có tiền ăn nhậu và đánh lộn, đến lúc đánh thua phải nộp cả con đi để cầu hòa rồi vẫn nói rất cứng.

2/ Kiến trúc và tổ chức xã hội

Vẫn The World of Ice and Fire nói rằng quần đảo này bão tố triền miên, thế mà nhà Greyjoy xây dựng được tòa lâu đài hoành tráng trên đảo Pyke. Nhìn thành lũy cao vút cheo leo thì cũng hay, nhưng không hiểu thực tế thì chịu được mấy trận bão. Không phải tự nhiên mà người Vikings không có các công trình đá hoành tráng mà chủ yếu dùng gỗ xây nhà thấp, dài. Tất nhiên có thể giải thích rằng Vikings chưa bao giờ có dân số đủ đông để huy động vào những công trình đá vĩ đại nhưng như thế thì Iron Islands có thể có đủ nhân lực không?

Điều này dẫn đến một câu hỏi khác: thực ra thì xã hội người Ironborn được tổ chức thế nào? Xét điều kiện tự nhiên như Martin mô tả thì họ chỉ có vài nhúm người nhỏ xíu, sống trong vài cái làng bé tí tẹo, mỗi nơi có một anh tù trưởng “gấu chó” chỉ huy – và hiển nhiên không thể xây nổi tòa thành to bự như đã nói. Nhưng sách (và cả phim) lại mô tả sinh hoạt của dân Iron Islands khá giống với ở những nơi khác, theo kiểu một lãnh chúa cai quản, và ông lãnh chúa này ngồi trong tòa thành đóng kín, đưa ra những mệnh lệnh tuyệt đối. Dân thì có vẻ cũng tụ tập thành thị trấn, và có tàu bè đông đúc (để làm gì không biết). Bạn có thể tham khảo series cũng đang rất ăn khách hiện nay là Vikings để xem các bộ tộc Vikings ban đầu tổ chức ra sao, tụ tập lại và quyết định như thế nào trước chiến dịch, bla bla bla. Không phải tự nhiên một trong những kiến trúc độc đáo của người Vikings lại là long hall (hay longhouse).

Nhân tiện, tòa thành đá đặt trong bối cảnh chiến tranh (trong thế giới Ice and Fire) thì thật là vô vị. Toàn bộ sức mạnh của dân Ironborn là ở trên biển (khác với Vikings thứ thiệt, vốn cũng cực kỳ thiện chiến trên bộ), thành lũy đá chẳng có ý nghĩa gì. Khi bị tấn công đến tận hang ổ, người Vikings có thể lẩn vào rừng. Phương Bắc mênh mông sẽ che chở họ. Trong Ice and Fire thì chắc các vị Greyjoy chỉ có nước lao đầu xuống biển. Không ngạc nhiên khi nhà Greyjoy nổi loạn và bị Ned Stark đè bẹp dễ như trở bàn tay, vị “hải vương” kiêu hùng đã phải quỳ gối. Thế mà sau đấy vẫn vỗ ngực tự xưng vua này vua nọ được mới tài. Một thủ lĩnh Vikings thật không quỳ gối (vì sau đó ông ta sẽ không còn quyền lực gì cả, không ai theo ông ta cả, thậm chí có thể mất mạng ngay và luôn).

3/ Chiến thuật chiến tranh

Nói đến chuyện đánh đấm thì khá ngạc nhiên là tàu thuyền Ironborn trông cũng không khác gì tàu thường, không hiểu họ dựa vào đâu mà xưng hùng xưng bá trên biển (ngoại trừ con tàu của Euron Greyjoy). May mà cả sách lẫn phim không bàn đến nhiều nên tôi cũng không soi được mấy.

Lính Ironborn trong phim không thấy anh nào cầm khiên. Điều này tương đối hợp lý với nội dung truyện: các anh chỉ chuyên đi ức hiếp dân lành, cướp tàu buôn, đốt phá làng chài chứ không bao giờ dám thách thức các vương quốc. Trên thực tế thì Vikings rất nổi tiếng với chiến thuật Shield Wall (bức tường khiên), dù họ không dùng khiên to và dài như của người La Mã. Chiến thuật này cũng không phải lạ lẫm độc đáo gì. Nhiều dân tộc khác trong lịch sử có phiên bản Shield Wall của riêng họ.

Chẳng ngạc nhiên khi chiến công lớn nhất của Ironborn là đánh úp Moat Calin nhưng thủ chưa được bao lâu thì bị quân westerland quay lại “hấp diêm”. Đọc đến đoạn ấy trong truyện, tôi gần như phải thốt lên, “ông không đọc sử hả Martin”. Làm gì có thủ lĩnh Vikings nào ngu đến mức đi đánh úp một pháo đài ở sâu trong đất liền rồi chôn chân tại chỗ cả. Vikings luôn luôn đánh úp, cướp bóc rồi rút, trừ trường hợp họ mang theo một đội quân đủ lớn như The Great Heathen Army trong lịch sử (khi đó họ có mục tiêu chinh phục và trả thù rõ ràng). Nhưng ngay cả khi có binh hùng tướng mạnh như thế, Vikings cũng luôn luôn chủ động phong tỏa các tuyến đường (đặc biệt là đường thủy) và không bao giờ để rơi vào thế phải tử thủ.

4/ Bonus và kết luận

Trong lịch sử thì Vikings khá nổi tiếng với mấy màn cắt xẻo và hiến tế. Màn kinh dị nhất có lẽ là Blood Eagle – tôi không muốn mô tả ở đây, bạn có thể google nếu quan tâm. Nhưng trong truyện thì chính Theon Greyjoy, người thừa kế Iron Islands, một anh Ironborn chính hiệu, bị xẻo. Có lẽ ở chỗ này thì Martin có chủ ý.

Nói chung, với một người có hiểu biết thông thường về lịch sử (như tôi) thì hình ảnh gia tộc Greyjoy cùng nhóm người Ironborn là một thảm họa trong bộ tiểu thuyết đồ sộ A Song of Ice and Fire. Những gì tinh túy nhất của người Vikings (như công nghệ đóng tàu vượt trội hay lòng dũng cảm và sự liều lĩnh trong chiến trận) đã không được tác giả tận dụng. Ngược lại, George R.R. Martin dường như đã áp đặt một vài nét Vikings vào người Ironborn trong khi không đoái hoài đến bối cảnh. Chỉ có thể nói: cạn lời với anh Martin!!!

Tất nhiên tôi hiểu đây là một cuốn tiểu thuyết thuộc thể loại fantasy. Nhưng hãy nhìn Tolkien hay LeGuin. Ngay cả Rowling cũng đã nhận ra tầm quan trọng của bối cảnh và dành nhiều thời gian xây dựng thế giới Harry Porter trong phần Fanstastic Beasts and Where to Find Them. Rất tiếc là Martin thì đã quá già để bắt đầu công việc hao tâm tổn trí ấy.

Published by

Lưu Quang (流光)

Dịch sách dạo kiếm gạo nuôi mèo

One thought on “Game of Thrones Buff – Nhà Greyjoy và Iron Islands”

Leave a Reply